Zamanın Hedef Odaklı Eylem Üzerindeki Rolü

Alperen Doğaner, Batuhan Ayberk Koçak & İnci Ayhan

İnsanları diğer canlılardan ayıran en önemli noktalardan biri çevrelerini istek ve ihtiyaçlarına göre manipüle edebilme konusundaki becerileridir. Bunun kaynağında ise bilinçli olarak istenilen bir sonucun eylemi ortaya çıkarması yer alır. Fakat hedef odaklı davranabilme becerisi türümüzün doğuştan sahip olduğu değil, gelişimsel süreçte başlayıp hayat boyu devam eden bir eylem-sonuç ilişkilendirme sürecinin sonucunda elde ettiği bir meziyettir. Bu süreç içerisinde yapılan eylemler ile sonuçlar otomatik ve çift yönlü olarak ilişkilendirilirler ve kurulan bu ilişkiler belirli bir gelişimsel eşik aşıldıktan sonra sonuçlar göz önünde bulundurarak uygun eylemlerin seçildiği bir çeşit bilişsel veri tabanını oluştururlar. Davranışlar ancak bu süreç sayesinde sonuçlar tarafından yönlendirilen eylemler içermeleri halinde gerçek anlamda hedef odaklı olarak tanımlanabilirler. Eylem-sonuç ilişkisi üzerine yapılan araştırmalar eylem seçilirken hedeflenen sonucun duyusal bir temsilinin beyin tarafından uygun eylemi seçmede ve uygulamada kullanıldığını destekler niteliktedir. Fakat eylem-sonuç ilişkilendirilmesi sürecinde sonuca ait hangi fiziksel özelliklerin kodlanıp bilişsel temsil oluşturulurken kullanıldığı daha fazla inceleme gerektiren bir konudur. Öte yandan son dönemde zaman algısı konusunda yapılan araştırmalar, zamanın da görsel modalitedeki uyaranlara ait luminans, kontrast, hareket ve renk özellikleri gibi retinaya düşen fiziksel bilgiye ait bir özellik olarak işlendiğini öne sürmüştür. Ayrıca zamana yönelik fiziksel bilginin uyaranların diğer özelliklerine ve eylem sonuç ilişkisine göre algıda farklılaşabildiği de bilinmektedir. Bu bağlamda bu projenin amacı, sonuca ait zaman bilgisinin eylem-sonuç ilişkisi kurulurken nasıl işlendiğini ve bu bilginin beyin tarafından eylemleri seçme sürecinde kullanılıp kullanılmadığını araştırmaktır. Bu sayede yaşamın en önemli parçalarından biri olan hedef odaklı davranışların mekanizmalarına yönelik önemli bulgular elde edilmesi öngörülmektedir.