Renk-Hareket Uyumsuzluğu Fenomeninde Motor-Duyu Kalibrasyonunun Etkisi
Renk ve hareketin yönü fiziksel olarak aynı anda yüksek frekanslarda değiştirildiğinde, insanlarda bu iki değişimin aynı anda algılanmadığı gösterilmiş bir görsel algı olayıdır. Deneye katılanların renk ve hareketin yön değişiminin aynı anda gerçekleştiğini belirtmesi için hareketin yön değişiminin renk değişimine göre yaklaşık 70 ms geç verilmesi gerektiği gösterilmiştir (Moutoussis & Zeki, 1997a,b; Zeki & Moutoussis, 1997). Fiziksel uyaran zamanlamasıyla öznel zamansal algıdaki zamanlamanın ayrıştığına delil olan bu algı olayını, beyinde gerçekleşen farklı özelliklerin (örn. Renk, hareketin yönü) işlenme süreleri için gereken zaman farklarıyla açıklayan Beyin-Zaman açıklaması önerilmiştir (S. Zeki, A. Bartels, 1999). Buna karşın, çeşitli fizyolojik ve deneysel sebeplerle bu açıklamanın yeterli olmadığını öne süren çalışmalar mevcuttur. Olay-Zaman açıklaması olarak adlandırılan bu açıklamaysa, algıda beliren görsel olayların zamansal dizgisinin daha üst-seviye temsiller içeren, zaman imlerinin karşılaştırılmasıyla gerçekleştiğini savunur (S. Nishida, A. Johnston, 2002). Öte yandan, istemli edimlerin nedensel sonucu olarak beliren görsel uyaranların, katılımcıların nedensel olarak etki etmedikleri duruma kıyasla bilinçli olarak algılanma zamanlarının yaklaşık 56 ms daha çabuk gerçekleştiği tespit edilmiştir (Haggard P, Clark S, Kalogeras J, 2002). Eagleman ve meslektaşları tuşa basma anıyla, bu edimin nedensel sonucu olarak yanan ışık uyaranın arasına 100 ms’ye kadar çıkan bir gecikme yerleştirerek katılımcıların anlık belirme ve nedensellik algılarını gecikmeli uyarana adapte etmiş, sonrasında bu gecikme aralığı kaldırıldığında katılımcıların kendi tuşa basma edimleriyle ışığın belirme sıralamasını algıda yer değiştirmiş olarak tecrübe ettiklerini tespit etmiştir (Stetson & Eagleman, 2006). Linares ve Lopez-Moliner, Olay-Zaman açıklamasını öne sürenlerin iddiasının aksine renk değişiminin hareketin yönü değişimini öncelediği görsel illüzyonunun, yalnızca ard arda tekrarlı uyaran durumlarında değil, tek seferli değişiklikte de görüldüğünü tespit ettiler (Linares & Lopez-Moliner, 2006).
Bu çalışmada, Motor-Duyumsal zamansal kalibrasyon paradigmasıyla yapılan adaptasyon sonucunda, renk ve hareketin yönü değişimlerinin anlık olarak algılanmasının önüne geçen gecikmenin ortadan kaldırılması veya azaltılması amaçlanmaktadır. Katılımcıların görsel uyaran setinde değişikliğe sebep olan edimleriyle, değişikliğin belirdiği an arasındaki süre manipüle edilerek, yalnızca hareket değişiminin sunulduğu koşulunda katılımcıların daha uzun süreli aralıkları anlık olarak temsil etmelerine sebep olan zamansal adaptasyon gerçekleştirilecektir. Hareketin yönü değişikliği test koşulunda renk değişimiyle birlikte verildiğinde, önceden gecikmeye adapte edilmiş hareketin yön değişiminin, renk değişimine göre gecikme süresinin azaltılması hedeflenmektedir. Katılımcıların, literatürde gözlemlenen hem “baskın renk ve hareketin yönünü ilişkilendirme” hem de “değişim zamansal sıralaması” yargılarında bulunması beklenecektir . Deneyde adaptasyon koşulunda sarı renkte yukarı doğru hareket eden noktalar kullanılacak, katılımcıların istedikleri anda gerçekleştirebileceği tuşa basma edimiyle noktaların yönü değişecektir. Yine bu koşul sırasında tuşa basma anı ve yön değişim arasındaki süre manipüle edilerek etki edilen değişim zamansal olarak kısa gecikmelerle (100 ms) sunulacaktır. Test koşulundaysa katılımcıların tuşa basma edimiyle hem renk hem de hareketin yönü değiştirilerek, hareketin yönüne adapte edildiğinde, zamansal adaptasyonun görsel özelliklerin yalnızca birine (hareketin yönü) etki ettiği, diğerine (renk değişimi) etki etmeyerek aradaki gecikmeyi kapattığı gösterilmek amaçlanmaktadır.
Poster için:
/sites/visionlab.boun.edu.tr/files/uploaded/ecvp2017_kurtcan_ayhan.pdf
